Του Αρχιμ. Μακαρίου Τσιμέρη
Σκέψεις με την χάρη του Θεού, για τη βία των νέων σήμερα.
Η βία των νέων δεν είναι απλώς κοινωνικό σύμπτωμα· είναι πνευματικό ρήγμα.
Κάθε γροθιά, κάθε μαχαίρωμα χαρακτήρα στα κοινωνικά δίκτυα, κάθε εξευτελισμός στο προαύλιο, φανερώνει μια καρδιά που πονά και δεν ξέρει πώς να αγαπήσει.
Στην Αγία Γραφή, ο λόγος του Ιησούς Χριστός δεν είναι ρομαντικός στοχασμός αλλά ριζοσπαστική θεραπεία: «ἀγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν».
Δεν πρόκειται για αφέλεια· είναι η μόνη δύναμη που διαρρηγνύει τον κύκλο της εκδίκησης.
1. Η ρίζα της βίας: αποξένωση και φόβος
Η πρώτη βίαιη πράξη στην ιστορία—ο Κάιν κατά του Άβελ—γεννιέται από ζήλια και αποξένωση.
Η βία ξεκινά όταν ο άλλος παύει να είναι «πρόσωπο» και γίνεται «αντικείμενο» ή «απειλή».
Στον σύγχρονο κόσμο, η αποξένωση πολλαπλασιάζεται: οικογένειες διαλυμένες, σχολεία που μετρούν επιδόσεις αλλά όχι δάκρυα, ψηφιακοί χώροι όπου το πρόσωπο κρύβεται πίσω από οθόνη.
Έρευνες σε ευρωπαϊκό πλαίσιο δείχνουν ότι περίπου 1 στους 5 εφήβους έχει βιώσει εκφοβισμό στο σχολείο—ποσοστό που αυξάνεται όταν περιλαμβάνεται ο διαδικτυακός εκφοβισμός.
Η βία δεν είναι μόνο πράξη· είναι κουλτούρα.
Ο απόστολος Απόστολος Παύλος μάς θυμίζει: «οὐκ ἔστιν ἡ πάλη πρὸς αἷμα καὶ σάρκα».
Η σύγκρουση είναι βαθύτερη: πάλη με τα πάθη, με τον φόβο της απόρριψης, με την πείνα για αναγνώριση.
2. Το πρόσωπο ως εικόνα Θεού
Η θεολογία της εικόνας—«κατ’ εἰκόνα Θεοῦ»—δίνει ανυποχώρητη αξία σε κάθε νέο.
Όταν χτυπώ τον άλλον, τραυματίζω την εικόνα του Θεού.
Ο Ιωάννης Χρυσόστομος επέμενε ότι η αληθινή λατρεία δεν τελειώνει στον ναό αλλά συνεχίζεται στην έμπρακτη φιλανθρωπία.
Αν το παιδί μας μαθαίνει να προσεύχεται αλλά όχι να συγχωρεί, έχουμε αποτύχει στο μισό Ευαγγέλιο.
Σήμερα, η υπεράσπιση της εικόνας του Θεού σημαίνει πρακτικά βήματα: σχολικές κοινότητες που προστατεύουν τον αδύναμο, γονείς που ακούν πριν τιμωρήσουν, ενορίες που γίνονται χώροι ασφάλειας.
Η Εκκλησία δεν καλείται να ηθικολογήσει, αλλά να θεραπεύσει.
3. Η αγάπη ως επανάσταση (όχι ως αδυναμία)
Η αγάπη του Ευαγγελίου δεν είναι συναίσθημα· είναι στάση ζωής.
Στον λόγο της επί του Όρους, ο Ιησούς Χριστός αποκαλύπτει μια νέα λογική: η δύναμη φαίνεται στην αυτοσυγκράτηση, όχι στην επιβολή.
Αυτό δεν σημαίνει ανοχή στην αδικία. Σημαίνει ενεργητική μη-βία: οριοθέτηση, δικαιοσύνη, αλλά χωρίς μίσος.
Η συγχώρηση δεν ακυρώνει τη δικαιοσύνη· την εξαγνίζει.
Παραδείγματα από την ποιμαντική εμπειρία δείχνουν ότι όταν οι νέοι εμπλέκονται σε προγράμματα διαμεσολάβησης συνομηλίκων, η επανάληψη βίαιων περιστατικών μειώνεται αισθητά (σε ορισμένα σχολεία έως και 30% μέσα σε ένα έτος).
Η αγάπη, όταν γίνεται δομή και όχι σύνθημα, αλλάζει κουλτούρα.
4. Η ψηφιακή έρημος και η ανάγκη κοινότητας
Τα κοινωνικά δίκτυα δημιουργούν «ψηφιακές ερήμους»: απεριόριστη έκθεση, ελάχιστη ενσυναίσθηση.
Η θεολογία της κοινωνίας—η «κοινωνία προσώπων»—μας καλεί να ξαναχτίσουμε πραγματικές σχέσεις.
Ο άγιος Βασίλειος ο Μέγας μιλούσε για την κοινότητα ως θεραπευτήριο των παθών.
Σήμερα, αυτό σημαίνει: ομάδες νέων με διάλογο, τέχνη, εθελοντισμό· αθλητισμό που καλλιεργεί συνεργασία και όχι τοξικό ανταγωνισμό· πνευματική καθοδήγηση που δίνει νόημα.
5. Από την τιμωρία στη μεταμόρφωση
Η κοινωνία συχνά απαντά με αυστηρότερες ποινές. Η Εκκλησία προτείνει μεταμόρφωση.
Ο Απόστολος Παύλος, διώκτης που έγινε απόστολος, είναι ζωντανή μαρτυρία ότι ο άνθρωπος αλλάζει.
Η ποιμαντική φροντίδα προς νέους που έχουν ασκήσει βία χρειάζεται τρία στοιχεία:
Αλήθεια: ονομάζουμε το κακό χωρίς ωραιοποίηση.
Ευθύνη: αποκατάσταση, επανόρθωση, συμφιλίωση.
Ελπίδα: κανείς δεν ταυτίζεται με το χειρότερο λάθος του.
6. Συγκεκριμένες προτάσεις για το σήμερα
Σχολεία: Ενσωμάτωση μαθημάτων ενσυναίσθησης και διαχείρισης θυμού (τουλάχιστον 1 ώρα/εβδομάδα). Δημιουργία ομάδων διαμεσολάβησης μαθητών.
Οικογένεια: «Κανόνας των 10 λεπτών» καθημερινής ουσιαστικής ακρόασης χωρίς οθόνες.
Ενορία: Ανοιχτοί κύκλοι συζήτησης για βία και διαδικτυακό εκφοβισμό, με συνεργασία ψυχολόγων.
Πολιτεία: Προγράμματα πρόληψης σε γειτονιές υψηλού κινδύνου με αθλητικές και καλλιτεχνικές δράσεις (η διεθνής εμπειρία δείχνει μείωση παραβατικότητας όταν οι νέοι έχουν 2–3 σταθερές εβδομαδιαίες δραστηριότητες).
7. Η πνευματική διάσταση: νηστεία από το μίσος
Η νηστεία δεν είναι μόνο από τροφές αλλά από την οργή. Η προσευχή δεν είναι φυγή αλλά ενδυνάμωση για πράξη.
Όταν ο νέος μάθει να λέει «Κύριε, ελέησον» την ώρα που ανεβαίνει ο θυμός, αρχίζει η ελευθερία. Η χάρη δεν καταργεί την ψυχολογία· τη φωτίζει.
Η βία των νέων δεν θα νικηθεί με περισσότερο φόβο. Θα νικηθεί με περισσότερη παρουσία.
Με ενήλικες που στέκονται, ακούν, οριοθετούν και αγαπούν.
Με κοινότητες που θυμίζουν σε κάθε παιδί ότι είναι εικόνα Θεού και ότι η δύναμή του δεν είναι να πληγώνει αλλά να δημιουργεί.
Αν η Εκκλησία θελήσει να είναι πιστή στον Κύριό της, οφείλει να γίνει εργαστήρι συμφιλίωσης.
Και τότε, ο λόγος του Ιησούς Χριστός θα πάψει να ακούγεται ουτοπικός και θα γίνει ρεαλισμός της Βασιλείας: «μακάριοι οἱ εἰρηνοποιοί».
