Του Σεβ. Μητροπολίτη Περγάμου κ. Ιωάννου
…Έτσι η Θ. Ευχαριστία είναι η κατ’ εξοχήν «κοινωνία αγίων», είναι το
αποκορύφωμα του αγιασμού, όχι μόνο γιατί αυτή προσφέρει στον άνθρωπο την
τελειότερη και πληρέστερη ένωση (σωματική και πνευματική) με τον μόνον
άγιο, αλλά και διότι αποτελεί τον πιο τέλειο εικονισμό της Βασιλείας του
Θεού…
Η λέξη «άγιος» ή «αγιότητα» παραπέμπει σε κάτι εντελώς άσχετο και
ξένο προς την εποχή μας, προς τον πολιτισμό και τις αναζητήσεις του
συγχρόνου ανθρώπου.
Ποιος από τους γονείς της εποχής μας φιλοδοξεί να κάνει τα παιδιά του «άγιους»;
Ποιο από τα σχολεία μας και τα εκπαιδευτικά μας προγράμματα καλλιεργούν
την αγιότητα ή την προβάλουν ως όραμα και πρότυπο; Ο «επιτυχημένος»
άνθρωπος της εποχής μας, το ιδανικό της σύγχρονης παιδείας και του
πολιτισμού μας, δεν είναι καν ο «καλός κι αγαθός» των κλασσικών χρόνων.
Είναι εκείνος που εξασφαλίζει χρήματα, ανέσεις και κοινωνική προβολή –
αυτό θέλουν οι γονείς από τα παιδιά τους, σ’ αυτό κυρίως αποβλέπουν τα
εκπαιδευτικά μας συστήματα, αυτό καλλιεργούν τα μέσα επικοινωνίας, αυτό
ονειρεύεται η πλειονότητα των νέων μας.
Πράγματι, σε μια κοινωνία, η οποία βιώνει ως το σοβαρότερο πρόβλημα
της την ανεργία, και κυριαρχείται από το άγχος πως να αυξήσει το κατά
κεφαλήν εισόδημα, το να γίνεται λόγος για άγιους και αγιότητα αποτελεί
πρόκληση, αν όχι πρόσκληση σε γέλωτα και χλευασμό. Ούτως, η αγιότητα
αποτελεί ένα «λησμονημένο όραμα».
Λησμονημένο γιατί κάποτε υπήρχε, γιατί αυτό ενέπνεε τον πολιτισμό
μας, διότι οι άνθρωποίμας άλλοτε ζούσαν με τους αγίους και αντλούσαν από
αυτούς το μέτρο του πολιτισμού τους, αυτοί ήταν οι ήρωες, οι μεγάλοι
πρωταθλητές, οι «διάσημοι ποδοσφαιριστές» και «σταρ» των χρόνων τους.
Τώρα έχουν μείνει μόνο τα ονόματα των αγίων μας, και αυτά
«κουτσουρεμένα» και αλλοιωμένα επί το ξενικώτερον, ενώ οι άνθρωποι
προτιμούν πλέον να γιορτάζουν, όχι τις μνήμες των αγίων τους, μα τα δικά
τους προσωπικά γενέθλια. Σε μια τέτοια εποχή τι να πει κανείς για την
αγιότητα; Ο λόγος του θα πέσει στο κενό.
Μα, από το άλλο μέρος, πως να μη μιλήσει κανείς για κάτι τόσο
κεντρικό και θεμελιώδες για τη ζωή του χριστιανού; Γιατί η πίστη μας
χωρίς τους αγίους παύει να υφίσταται. Διότι, αν λησμονήσουμε την
αγιότητα, δεν απομένει από την Εκκλησία παρά ο ταυτισμός της με τον
κόσμο, η «εκκοσμίκευσή της» είναι πλέον αναπόφευκτη.
Αλλά η αγιότητα δεν είναι μόνο «λησμονημένη» στις μέρες μας, είναι
όταν και όπως γίνεται λόγος γι’ αυτήν, και παρεξηγημένη. Τι σημαίνει
αγιότητα, όταν τη δει κανείς ως εικονισμό της Βασιλείας τού Θεού, ως
βίωμα και πρόγευση των εσχάτων;
Η ΠΑΡΕΞΗΓΗΜΕΝΗ ΑΓΙΟΤΗΤΑ
Αν ρωτήσει κανείς τυχαία τους ανθρώπους στον δρόμο τι αποτελεί κατά
τη γνώμη τους «αγιότητα», η απάντηση που θα λάβει κατά κανόνα είναι
περίπου η εξής: άγιος είναι εκείνος που δεν κάνει αμαρτίες, που τηρεί
τον νόμο του Θεού, είναι ηθικός από κάθε άποψη, με μια φράση: «δεν
αμαρτάνει». Σε ορισμένες περιπτώσεις στην έννοια της αγιότητας
προστίθεται ένα στοιχείο και με χροιά μυστικισμού, σύμφωνα με την όποια
άγιος είναι εκείνος που έχει εσωτερικά βιώματα, επικοινωνεί με το
«θείον», περιέρχεται σε έκσταση και βλέπει πράγματα που δεν τα βλέπουν
οι άλλοι άνθρωποι, με λίγα λόγια ζει υπερφυσικές καταστάσεις και ενεργεί
υπερφυσικές πράξεις.
Έτσι η έννοια της αγιότητας φαίνεται να συνδέεται στη σκέψη των
ανθρώπων με κριτήρια ηθικολογικά και ψυχολογικά. Όσο πιο ενάρετος είναι
κανείς, τόσο πιο άγιος είναι. Και όσο πιο χαρισματικός είναι κάποιος και
επιδεικνύει ικανότητες που δεν τις έχουν συνήθως οι άνθρωποι (όπως να
διαβάζει τη σκέψη μας, να προβλέπει το μέλλον μας κ.λπ.), τόσο
περισσότερο μας κάνει να τον θεωρούμε «άγιο». Το ίδιο ισχύει και
αντίστροφα: όταν διαπιστώσουμε κάποιο ελάττωμα στον χαρακτήρα ή τη
συμπεριφορά κάποιου (ότι τρώει πολύ, θυμώνει κ.λπ.), τότε τον
διαγράφουμε από τους «αγίους». Ή αν δεν εκδηλώσει υπερφυσικές ικανότητες
με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, μας ξενίζει και η σκέψη ακόμη ότι θα
μπορούσε κάποιος να είναι άγιος.
Η κοινή και διαδεδομένη αυτή αντίληψη για την αγιότητα δημιουργεί
ορισμένα βασικά ερωτηματικά, όταν τη θέσουμε στο φως του Ευαγγελίου, της
πίστεως και της παραδόσεώς μας. Ας αναφέρουμε μερικά από αυτά:
1. Αν η αγιότητα συνίσταται κυρίως στην τήρηση των ηθικών άρχων, τότε γιατί ο Φαρισαίος κατακρίθηκε από τον
Κύριο, ενώ δικαιώθηκε ο Τελώνης στη γνωστή σε όλους μας παραβολή;
Συνηθίζουμε να αποκαλούμε τον Φαρισαίο «υποκριτή», αλλά στην
πραγματικότητα δεν έλεγε ψέματα, όταν ισχυριζόταν ότι τηρούσε πιστά τον
Νόμο, ότι έδινε το 1/10 της περιουσίας του στους πτωχούς και ότι τίποτε
από όσα του ζητούσε ο Θεός ως πιστός Ιουδαίος δεν παρέλειπε να
εφαρμόσει. Όπως επίσης δεν έλεγε ψέματα όταν χαρακτήριζε τον τελώνη
αμαρτωλό – ο τελώνης τον εαυτό του – γιατί πράγματι ο τελώνης ήταν
άδικος και παραβάτης των ηθικών κανόνων.
2. Παρόμοιο ερώτημα προκύπτει και από τη χρήση του όρου «άγιος» από
τον Απόστολο Παύλο στις επιστολές του. Απευθυνόμενος στους χριστιανούς
της Κορίνθου, της Θεσσαλονίκης, της Γαλατίας κ.λπ., ο Παύλος τους καλεί
«αγίους». Στη συνέχεια όμως των επιστολών αυτών κατονομάζει μύρια όσα
ηθικά ελαττώματα των χριστιανών αυτών, τα οποία και επικρίνει δριμύτατα.
Στην προς Γαλάτας μάλιστα επιστολή φαίνεται ότι η ηθική κατάσταση των
εκεί «αγίων» ήταν τόσο απογοητευτική, ώστε να αναγκάζεται ο Παύλος να
τους γράψει: «ει γαρ αλλήλους δάκνετε και κατεσθίετε, βλέπετε μη υπ’
αλλήλων αναλωθείτε»! Πως συμβαίνει να καλούνται οι πρώτοι χριστιανοί
«άγιοι», όταν είναι βέβαιο ότι η καθημερινή τους ζωή δεν ήταν σύμφωνη με
τις επιταγές της ίδιας της πίστεως τους; Θα διανοείτο άραγε κανείς στις
μέρες μας να καλούσε «άγιον» έναν από τους χριστιανούς;
3. Αν η αγιότητα συνδέεται με υπερφυσικά χαρίσματα, τότε θα μπορούσε
να την αναζητήσει και να τη βρει κανείς και έξω από την Εκκλησία. Είναι
γνωστό ότι και τα πονηρά πνεύματα ενεργούν υπερφυσικές πράξεις. Οι άγιοι
δεν είναι μάντεις και φακίρηδες, ούτε κρίνεται η αγιότητα τους από
τέτοια «χαρίσματα». Υπάρχουν άγιοι της Εκκλησίας μας για τους οποίους
δεν αναφέρονται θαύματα, ενώ υπήρξαν θαυματοποιοί, οι οποίοι ποτέ δεν
αναγνωρίστηκαν ως άγιοι. Είναι, σχετικά, πολύ ενδιαφέροντα όσα γράφει ο
Απόστολος Παύλος στην Α΄ επιστολή του προς τους Κορινθίους, οι οποίοι,
όπως πολλοί σήμερα, εντυπωσιάζονταν από υπερφυσικές ενέργειες: «και εάν
έχω πίστιν ώστε όρη μεθιστάνειν, αγάπην δε μη έχω, ουδέν ειμί». Το να
διατάξεις ένα βουνό να μετακινηθεί, είχε πει ο Κύριος ότι είναι δυνατόν,
αν έχεις πίστη «ως κόκκον σινάπεως». Δεν είναι όμως από μόνο του δείγμα
αγιότητας, δεν είναι τίποτα «ουδέν», αν δεν υπάρχει η προϋπόθεση της
αγάπης, κάτι δηλαδή που οποιοσδήποτε άνθρωπος χωρίς θαυματουργικές
ικανότητες μπορεί να έχει. Θαυματουργία και αγιότητα δεν ταυτίζονται,
ούτε συνυπάρχουν κατ’ ανάγκη.
4. Παρόμοια ερωτηματικά δημιουργούνται από τη σύνδεση της αγιότητας
με ασυνήθεις και «μυστικές» ψυχολογικές εμπειρίες. Πολλοί ανατρέχουν
σήμερα στις ανατολικές θρησκείες για να συναντήσουν εξαϋλωμένους
«γκουρού», ανθρώπους εξαίρετης αυτοπειθαρχίας, ασκήσεως και προσευχής. Η
Εκκλησία μας δεν τους θεωρεί αυτούς αγίους, όσο βαθιές και υπερφυσικές
και αν είναι οι εμπειρίες τους, και όσο σπουδαία και αν είναι η αρετή
τους.
Έτσι τελικά τίθεται το ερώτημα: υπάρχουν άγιοι εκτός της Εκκλησίας;
Αν η λέξη «άγιος» σημαίνει αυτό που γενικά ο κόσμος νομίζει και που
περιγράφουμε πιο πάνω (δηλαδή ηθικός βίος, υπερφυσικά χαρίσματα και
υπερφυσικές εμπειρίες), τότε πρέπει να ομολογήσουμε ότι υπάρχουν άγιοι
και εκτός της Εκκλησίας (Ίσως μάλιστα συχνότερα εκτός παρά εντός). Αν
πάλι θελήσουμε να πούμε ότι η αγιότητα είναι δυνατή μόνο στην Εκκλησία,
τότε πρέπει να αναζητήσουμε το νόημα της αγιότητας πέρα από τα κριτήρια
που αναφέρουμε πιο πάνω, πέρα δηλαδή από την ηθική τελειότητα και τις
υπερφυσικές δυνάμεις και εμπειρίες.
Ας δούμε, λοιπόν, πώς αντιλαμβάνεται ή Εκκλησία μας την αγιότητα.
Η ΑΓΙΟΤΗΤΑ ΩΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ
Ο όρος «άγιος» έχει μια ενδιαφέρουσα ιστορία. Η ρίζα της λέξεως στην
ελληνική γλώσσα είναι το αγ-, από το οποίο παράγονται μια σειρά από
όρους, όπως το αγνός, το άγος κ.λπ. Τη βαθύτερη σημασία της ρίζας αυτής
την κρατάει το ρήμα άζεσθαι, που σημαίνει το δέος σε μια απόκρυφη και
φοβερή δύναμη (Αισχύλου, Ευμ. 384 κ. έ.), το σέβας προς τον φορέα της
Δύναμης (Ομήρου, Οδύσ. 9,200 κ. έ.) κ.λπ. Έτσι στον αρχαίο ελληνισμό η
αγιότητα συνδέεται με τη δύναμη, με αυτό που ο Otto αποκαλεί mysterium
fascinosum et tremendum – αυτό που προκαλεί ταυτόχρονα έλξη και φόβο.
Στην Παλαιά Διαθήκη η σημιτική λέξη, που μεταφράζεται από τους
Εβδομήκοντα με το «άγιος» είναι το godes, που συγγενεύει με την
ασσυριακή kuddushu, και που δηλώνει «κόβω, χωρίζω», διακρίνω ριζικά,
καθαιρώ (εξ ου και η σύνδεση με την καθαρότητα και αγνότητα). Τα άγια
πράγματα είναι αυτά που τα ξεχωρίζει κανείς από τα υπόλοιπα – κυρίως στη
λατρεία – και τα αφιερώνει στον Θεό.
Έτσι η Αγία Γραφή
προχωρεί πέρα από την ψυχολογική σημασία που συναντούμε στους αρχαίους
Έλληνες (το δέος, τον φόβο, τον σεβασμό προς μια ανώτερη δύναμη) και
συνδέει την έννοια του «αγίου» με την απόλυτη ετερότητα, το απολύτως
Άλλο, πράγμα που τελικά οδηγεί την Αγία Γραφή στην ταύτιση του «αγίου»
με τον ίδιο τον Θεό, στην απόλυτη υπερβατικότητα σε σχέση με τον κόσμο.
Άγιος είναι μόνο ό Θεός, και απ’ Αυτόν και μόνο και τη σχέση μαζί Του
πηγάζει κάθε αγιότητα. Για να δηλωθεί μάλιστα με έμφαση η πίστη αυτή
στην Παλαιά Διαθήκη (Ησαΐας, ο προφήτης της αγιότητας του Θεού) καλεί
τον Θεό τρεις φορές άγιο: «Άγιος, άγιος, άγιος Κύριος Σαβαώθ, που
σημαίνει στη μορφή του εβραϊσμού, της τριπλής επαναλήψεως, απείρως άγιος
(πρβ. το 777 και το αντίθετο του 666, για το οποίο τόσος λόγος και
τόσος τρόμος γίνεται σήμερα).
Συνεπώς για την Αγία Γραφή η αγιότητα ταυτίζεται με τον Θεό και όχι
με τον άνθρωπο ή τα ιερά πράγματα, όπως στον αρχαίο Ελληνισμό, γίνεται
πρόσωπο, και μάλιστα στους Πατέρες της Εκκλησίας ταυτίζεται με την Αγία
Τριάδα, με την οποία οι Πατέρες ταυτίζονται και το τρεις φορές άγιος τού
Προφήτη Ησαΐα. Η αγιότητα, συνεπώς, για τη χριστιανική πίστη δεν είναι
ανθρωποκεντρική, αλλά θεοκεντρική, και δεν εξαρτάται από τα ηθικά
επιτεύγματα του άνθρωπου, όσο σπουδαία και αν είναι αυτά, αλλά από τη
δόξα και τη χάρη του Θεού, από τον βαθμό της προσωπικής σχέσεως μας με
τον προσωπικό Θεό. (Για τον λόγο αυτό και η Θεοτόκος ονομάζεται
«Παναγία» ή και «Υπεραγία» – όχι για τις αρετές Της, αλλά γιατί αυτή,
περισσότερο από κάθε άλλον άνθρωπο, ενώθηκε προσωπικά με τον άγιο Θεό
δίνοντας σάρκα και αίμα στον Υιό του Θεού).
Η αγιότητα λοιπόν δεν είναι για την Εκκλησία ατομικό κτήμα κανενός,
όσο «άγιος» κι αν είναι κανείς στη ζωή του, αλλά θέμα σχέσεως προσωπικής
με τον Θεό. Ο Θεός κατά την ελεύθερη βούληση Του αγιάζει όποιον Εκείνος
θέλει, χωρίς να εξαρτάται ο αγιασμός από κάτι άλλο, παρά μόνο από την
ελεύθερη θέληση του αγιασμένου. Όπως τονίζει ο άγιος Μάξιμος ο
Ομολογητής, οι άνθρωποι δεν συνεισφέρουμε τίποτε άλλο εκτός από την
προαίρεσή μας, χωρίς την οποία ο Θεός δεν ενεργεί, ο δε κόπος και η
άσκησή μας δεν παράγει ως αποτέλεσμα την αγιότητα μας, αφού μπορούν να
αποδειχθούν σκύβαλο χωρίς καμιά αξία.
Αυτή η ταύτιση της αγιότητας με τον ίδιο τον Θεό, στη χριστιανική
πίστη οδηγεί στη σύνδεσή της με την ίδια τη δόξα του Θεού. Αγιότητα
σημαίνει πλέον το να δοξασθεί ο Θεός από όλο τον κόσμο. Δεν είναι τυχαίο
ότι ως πρώτο αίτημα της Κυριακάτικης προσευχής δεν είναι άλλο από το
«αγιασθήτω το όνομά Σου». Αν λάβουμε υπ’ όψιν μας ότι η προσευχή αυτή
είναι εσχατολογική, δηλαδή αναφέρεται στην τελική κατάσταση του κόσμου,
είναι σαφές ότι αυτό που ζητούμε στο «Πάτερ ημών» είναι να δοξασθεί ο
Θεός από όλο τον κόσμο, να έλθει η στιγμή που όλος ο κόσμος θα πει μαζί
με τα Χερουβείμ αυτό που είδε και άκουσε ο Ησαΐας στο όραμά του: «Άγιος,
άγιος, άγιος Κύριος Σαβαώθ, πλήρης ο ουρανός και η γη της δόξης σου1
ωσαννά εν τοις υψίστοις».
Οι άγιοι δεν επιζητούν τη δική τους δόξα, αλλά τη δόξα του Θεού. Ο
Θεός δοξάζει τους αγίους, όχι με τη δική τους δόξα, αλλά με την ίδια Του
τη δόξα. Οι άγιοι αγιάζονται και δοξάζονται όχι με μια αγιότητα και μια
δόξα που πηγάζει από μέσα τους, αλλά με την αγιότητα και τη δόξα του
ίδιου του Θεού (πρβ. βυζαντινή αγιογραφία – χρήση φωτός απ’ έξω προς τα
έσω κ.λπ.). Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τη θέωση των αγίων.
Όπως αποσαφηνίστηκε κατά τις ησυχαστικές έριδες του 14ου αιώνα, σε
αντίθεση προς τη δυτική θεολογία, η οποία έκανε λόγο για «κτιστή» χάρη,
δηλαδή χάρη και δόξα που ανήκει στην ίδια τη φύση των ανθρώπων δοσμένη
από τον Θεό κατά τη δημιουργία, η Ορθόδοξη θεολογία, όπως την ανέπτυξε ο
άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς και οι άλλοι ησυχαστές των χρόνων εκείνων,
αντιλαμβάνεται το φως που βλέπουν οι άγιοι και τη δόξα που τους
περιβάλλει ως «άκτιστες» ενέργειες του Θεού, δηλαδή ως το φως και τη
δόξα αυτού του ίδιου τού Θεού. Ο πραγματικός άγιος, είναι εκείνος που
δεν επιζητεί με κανένα τρόπο τη δική του δόξα, αλλά μόνο τη δόξα του
Θεού. Όταν επιζητεί κανείς τη δική του δόξα, χάνει την αγιότητά του,
γιατί σε τελική ανάλυση δεν υπάρχει άλλος άγιος εκτός από τον Θεό.
Αγιότητα σημαίνει μετοχή και κοινωνία στην αγιότητα του Θεού – αυτό
σημαίνει άλλωστε θέωση. Κάθε αγιότητα που στηρίζεται στις αρετές μας,
στην ηθική μας, στα προσόντα μας, στην άσκησή μας κ.λπ. είναι δαιμονική,
και δεν έχει καμιά σχέση με την αγιότητα της Εκκλησίας μας. Από τις
παρατηρήσεις αυτές γίνεται φανερό γιατί η κατ’ εξοχήν πηγή της αγιότητας
βρίσκεται στη Θεία Ευχαριστία. Ας αναλύσουμε κάπως τη θέση αυτή.
Είπ
αμε ότι δεν υπάρχει άλλη αγιότητα από εκείνη του Θεού, και ότι οι άγιοι
δεν διαθέτουν δική τους αγιότητα, αλλά μετέχουν στην αγιότητα του Θεού.
Αυτό σημαίνει ότι στην Εκκλησία δεν έχουμε άγιους, παρά μόνον με την
έννοια των ηγιασμένων.
Όταν τον 4ο αιώνα μ.Χ. γίνονταν συζητήσεις σχετικά με τη θεότητα του
Αγίου Πνεύματος, το κύριο επιχείρημα του αγίου Αθανασίου, για να
αποδείξει ότι το Άγιο Πνεύμα είναι Θεός και όχι κτίσμα, ήταν ότι το Άγιο
Πνεύμα δεν αγιάζεται, αλλά μόνον αγιάζει. Αν αγιαζόταν, θα ήταν κτίσμα,
διότι τα κτίσματα, και συνεπώς και οι άνθρωποι, δεν αγιάζουν, αλλά
αγιάζονται. Ο Χριστός στην αρχιερατική προσευχή Του, που διασώζεται στο
κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο και την ακούμε στο πρώτο από τα «δώδεκα
Ευαγγέλια» της Μ. Πέμπτης, λέγει τη βαρυσήμαντη φράση προς τον Πατέρα:
«υπέρ αυτών (των μαθητών και των ανθρώπων, κατ’ επέκταση) εγώ αγιάζω
εμαυτόν, ίνα και αυτοί ώσιν ηγιασμένοι εν αληθεία». Τα λόγια αυτά
λέγονται λίγο πριν από το Πάθος και σε σχέση με τον Μυστικό Δείπνο,
έχουν δε ευχαριστιακό νόημα: ο Χριστός με τη θυσία Του αγιάζει ο ίδιος
(ως Θεός) τον εαυτό Του (ως άνθρωπος) για ν’ αγιασθούμε εμείς
κοινωνώντας το σώμα και το αίμα Του. Με τη συμμετοχή μας στη Θεία
Ευχαριστία αγιαζόμεθα, δηλαδή γινόμαστε άγιοι κοινωνώντας με τον έναν
και μόνον άγιο, τον Χριστό.
Ίσως δεν υπάρχει πιο αποκαλυπτικό σημείο της ζωής του χριστιανού του
τι είναι αγιότητα, από την εκφώνηση του ιερέως, όταν υψώνει το Τίμιο
Σώμα λίγο πριν από τη Θ. Κοινωνία: «τα άγια τοις αγίοις», δηλαδή το Σώμα
του Χριστού και το Αίμα Του είναι άγια και προσφέρονται στους «άγιους»,
τα μέλη της Εκκλησίας προς κοινωνίαν. Η απάντηση του λαού στην εκφώνηση
αυτή είναι συγκλονιστική, και συνοψίζει όσα είπαμε πιο πάνω: «εις
άγιος, εις Κύριος, Ιησούς Χριστός, εις δόξαν Θεού Πατρός». Ένας είναι
μόνον άγιος, ο Χριστός – εμείς είμαστε αμαρτωλοί – και η αγιότητά Του,
στην οποία καλούμεθα να συμμετάσχουμε και εμείς οι αμαρτωλοί, δεν
αποβλέπει σε τίποτε άλλο από τη δόξα τού Θεού (εις δόξαν Θεού Πατρός).
Την ώρα εκείνη η Εκκλησία βιώνει την αγιότητα στο αποκορύφωμά της. Με
την ομολογία «εις άγιος», κάθε αρετή μας και κάθε αξία μας
εκμηδενίζονται μπροστά στην αγιότητα του μόνου άγιου. Αυτό δεν σημαίνει
ότι πρέπει να προσερχώμεθα στη Θ. Κοινωνία χωρίς προπαρασκευή και αγώνα
για την άξια προσέλευσή μας. Σημαίνει όμως ότι όσο και αν
προετοιμαστούμε, δεν γινόμαστε άγιοι προτού κοινωνήσουμε. Η αγιότητα δεν
προηγείται της ευχαριστιακής κοινωνίας, αλλ’ έπεται. Αν είμαστε άγιοι
πριν κοινωνήσουμε, τότε προς τι η Θ. Κοινωνία; Μόνον η μετοχή στην
αγιότητα του Θεού μας αγιάζει, και αυτό είναι που μας προσφέρει η Θ.
Κοινωνία. Από την παρατήρηση αυτή πηγάζει μια σειρά από αλήθειες που
έχουν σχέση με το θέμα μας.
Η πρώτη είναι ότι κατανοούμε με τον τρόπο αυτό γιατί, όπως αναφέραμε
στην αρχή της ομιλίας μας, στις επιστολές του Αποστόλου Παύλου όλα τα
μέλη της Εκκλησίας καλούνται «άγιοι», παρά το ότι δεν χαρακτηρίζονται
από ηθική τελειότητα. Εφ’ όσον αγιότητα για τους ανθρώπους σημαίνει
μετοχή στην αγιότητα του Θεού, όπως αυτή προσφέρεται από τον Χριστό, ο
Οποίος υπέρ ημών αγιάζει εαυτόν με τη θυσία Του, όλα τα μέλη της
Εκκλησίας, που μετέχουν στον αγιασμό αυτό μπορούν να καλούνται «άγιοι».
Με την ίδια «λογική», στη γλώσσα της Εκκλησίας ήδη από τους πρώτους
αιώνες και τα στοιχεία της Ευχαριστίας έλαβαν το όνομα «τα άγια» (πρβ.
τα άγια τοις αγίοις»), παρά το ότι από τη φύση τους δεν είναι άγια. Και
με την ίδια αιτιολογία η Εκκλησία πολύ νωρίς επίσης απένειμε τον τίτλο
«άγιος» στους επισκόπους. Πολλοί σκανδαλίζονται σήμερα όταν λέμε «ο
άγιος δείνα» (ένας δημοσιογράφος που είχε ως κύριο έργο του να προβάλλει
σκάνδαλα επισκόπων, είχε καθιερώσει τη γραφή ο άγιος – εντός
εισαγωγικών – δείνα. Πλήρης άγνοια της σημασίας του όρου άγιος). Ο
επίσκοπος καλείται κατ’ αυτόν τον τρόπο όχι για τις αρετές του, αλλά
γιατί εικονίζει στη Θ. Ευχαριστία τον μόνον άγιο, ως εικών του Χριστού
και ως καθήμενος εις τόπον και τύπον Θεού, κατά τον άγιο Ιγνάτιο. Η θέση
του επισκόπου στη Θ. Ευχαριστία είναι εκείνη που δικαιολογεί τον τίτλο
«άγιος». Ο Ορθόδοξος λαός, πριν υποστεί τη διάβρωση του ευσεβισμού, δεν
είχε καμία δυσκολία να χρησιμοποιεί τη γλώσσα του εικονισμού, και βλέπει
τον ίδιο τον Χριστό στο πρόσωπο εκείνου, που τον εικονίζει μέσα στη Θ.
Λειτουργία, δηλαδή στον επίσκοπο.
